مسلم نوروززاده
بر اساس ديدگاه بسیاری از كارشناسان حوزه مديريت، دانايي و حس مسووليت پذيري، نخستين خصیصه لازم برای بکارگرفتن يك نيروي شايسته است و شناخت و آشنايی به مجموعه تحت مدیریت نیز، مقولاتي هستند كه در مراحل بعدی انتصابات قرار می گیرند.
متأسفانه در كشور ما مدتهاست که جاي اين دو مقوله عوض شده و برای تغییرات مدیریتی و انتصابات جدید، واژه آشنایی بر شایستگی ارجحیت یافته است.اين در حالي است كه تجربه جوامع پيشرفته نشان مي دهد مديريت يك بخش به كساني سپرده مي شود كه از سابقه طولاني تر و عملکرد موفقی برخوردارند نه آن كه هر كسي از راه رسيد بر صندلي مديريت تكيه بزند.
سایه سنگین رابطه سالاری بر سر شایسته سالاری
در کشورهایی نظیر ژاپن و در سازمان هاي مختلف اين كشور، كساني به رده هاي بالا و عالي مديريتي مي رسند كه دست كم 25 سال سابقه داشته و رده هاي پايين تر مديريتي را طي كرده باشند. اما این مولفه های اساسی در کشور ما سالهاست که رنگ باخته و نحوه چیدمان مدیریتی در سازمانها، بهیچوجه با اصول علمی و عملی آن به پیش نمی رود.زمانی نه چندان دور اصطلاحی زشت به نام «مديريت اتوبوسي» رواج یافته بود که با چشم پوشی از اصل شایسته سالاری، متدی جدید به نام رابطه سالاری را نهادینه کرده و فضاي كار به گونه اي پیش می رفت كه با استعداد ترين انسان ها از ميدان عمل خارج مي شدند و يك مدير يا مقام مسئول با يك اتوبوس از اقوام و آشنايان خود مي آمد و وقتي هم بركنار مي شد، همان یاران و انصار به صورت اتوبوسي سازمان مربوطه را ترك مي كردند به گونه ای که عواقب آن تا سالهای سال گریبانگیر مجموعه بود.

بدون شك همه مديران كشور و در همه زمان ها چنين نبوده اند. در همه دوره ها مديران شايسته، همه تلاش و توان خود را براي رسيدن به اهداف توسعه به كار بسته اند. اما بخشي از نظام مديريتي كشور و استان از اين بيماري قوم گرايي، خويشاوندسالاري و چربش روابط بر ضوابط، رنج مي برد كه نيازمند اصلاح و ترميم است.
متخصصان امر بر اين باورند كه اين بيماري ريشه تاريخي داشته و به اقتصاد نفتي ودولتي باز مي گردد. از آنجايي كه در طي يكصد سال اخير و با اكتشاف و استخراج نفت، اقتصاد كشور به اين ماده خدادادي وابسته شد و دولت تصدي آن را بر عهده گرفت سهيم شدن در ثروت ملي بيشتر از راه نزديك شدن به مراكز قدرت امكان پذير بود تا تكيه بر شايستگي هاي فردي. به همين خاطر افراد همواره سعي داشته اند تا به انحاء مختلف به دولت و جریان های غالب سیاسی وصل گردند. اين امر به صورت يك سنت و فرهنگ در آمده است و چنانچه مديري بخواهد برخلاف آن عمل كند و اطرافيان و آشنايان خود را به خاطر عدم شايستگي در مناصب مختلف قرار ندهد از سوي آنها طرد خواهد شد.
بنابر اين مي توان گفت كه عدم شايسته سالاري تا حدود زيادي در فرهنگ و تاريخ جامعه ما ريشه دارد و مبارزه با آن و بازگشتن به قانون و شايسته سالاري در كنار اقدامات قانوني، نيازمند زحمات و مشقت فراوان و تدوین و اجرای راهکارهای فرهنگي است.
تنور سهم خواهی، بعد از هر انتخاباتی گرم می شود
اکنون در هشتمین ماه سالجاری که با نام سال جهش تولید نامگذاری شده است قرار داریم. علیرغم اینکه 7 نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی از اوایل خرداد ماه کار خود را شروع کردند، اما از سوم اسفند 98 که نتایج آرا مشخص شد، به نوعی رفت و آمدها برای برنامه ریزی های دوران بعد از انتخاب در خانه ها ودفاتر این بزرگواران نیز کلید خورده و انتظارات و سیل مطالبات جمعی و فردی است که افکار نماینده را درگیر خود می کند تا با برآوردن یا دهن کجی به هر یک از آنها و دستچین کردن دوباره از تمامی انتظارات وارده، حلقه اول قبل از آغاز به کار، با جابجایی هایی همراه شود.
اکنون با گذر از نیمه اول سال که تا حدودی چهره مدیریتی استان دستخوش تغییراتی بوده و از آنجائیکه بنا بر تجارب گذشته، تعدادی از این انتصابات در گفتگوهای عامیانه مردم به نام یکی از نمایندگان ثبت می شود، شاهد دور جدیدی از تلاش ها برای تغییرات بعدی هستیم. این تلاش ها اینبار در قالب های جدیدی خود را نمایان می کند. اکنون کار از گمانه زنی و دیدارهای پنهانی گذشته و توسط جریانات و احزاب، در پوشش مصاحبه های رسانه ای به اطلاع عموم مردم می رسد.
این از بخت بد ما شهروندان است که باید بعد از هر انتخاباتی، منتظر عواقب آن باشیم. به ندرت دیده شده که انتصابات بعد از انتخابات، کارایی و عملکرد بهتری از خود بر جای گذاشته باشد. اکنون و در گذاری تاریخی، استان اردبیل دستخوش این وضعیت گشته و آنطور که از شواهد پیداست حتی تا پایان سال و تا بعد از انتخابات ریاست جمهوری در سال آینده و استقرار دولت جدید و به تَبَع آن تغییرات وزرا، وضع بر همین منوال خواهد بود و ما را از سریال دنباله دار سهم خواهی های در جامه شایسته گزینی رهایی نیست.
راز طول عمر مدیران چند فصلی
در این بین اما آنچه که بیش از پیش دل هر شهروندی را به درد می آورد، وجود مدیرانی چند فصلی در راس سازمان های استان است که دوام و بقا خود را با شرایط موجود طوری وفق می دهند که نمایندگان جدید را یارای چشم پوشی و نادیده گرفتن آنها نباشد. اینگونه مدیران از فردای روز انتخاب نمایندگان، بخصوص نمایندگان تازه کا ر، برنامه های خود را بر پایه سلایق و علایق نماینده طراحی کرده و با کمک گیری از نزدیکان و وابستگان آنها، دنبال روزنه هایی می گردند تا به هر نحو ممکن، ارادت قلبی و اطاعت ابدی خود را اثبات نمایند تا مدت مدیریتشان تثبیت و تمدید شود ولو به قیمت نابودی و خروج از روال عادی به عنوان مثال، یک سازمان تاثیرگذار و مهم که نقش بی بدیلی در شرایط امروز کشور به جهت تولید، اشتغال و توسعه ایفا می نماید.
درفرهنگ سیاسی اسلام که نمونه عینی وعملی آن حضرت امیرالمومنین «ع» است، بارها تاکید شده است که برای ورود به عرصه خدمت گزاری باید مردم تقاضای پذیرش فلان مسئولیت را با اصرار داشته باشند نه اینکه از هر حربه ای ولو تطمیع، وعده، تهدید استفاده شود برای تصاحب جایگاه هایی که ثمره مجاهدت ها و خون شهداست.
اگرخواص جامعه به رسالت خود عمل نکنند وغبار غفلت و ‌مصلحت اندیشی را از چهره جامعه نزدایند، درهر بُعدی دچار وادادگی و خسران خواهیم شد که این موضوعی نگران کننده است. امیدواریم که خدای متعال عاقبت همه ما را ختم به سرگردانی نفرماید.