سرمقاله : حسن سروری

مطبوعات به عنوان رکن چهارم دموکراسي نقش ويژه‌اي در ارتباط فرهنگي، سياسي و اجتماعي بين دولتها و ملتهاي مختلف دارد و در دنياي امروز، مصرف روزنامه و مجله ضابطه‌اي بسيار گويا براي اندازه‌گيري ميزان پيشرفت و توسعه هر کشوري است. سرآغاز روزنامه‌نگاري در ايران نيز در سال 1252 هجري قمري با تلاشهاي ميرزا صالح شيرازي که دوره روزنامه‌نگاري را در انگلستان گذرانده بود آغاز شد. وي توانست چرخه نشر مطبوعات ادواري چاپي در ايران را در عهد محمدشاه به حرکت درآورد. بهار مطبوعات ايران در زمستان 1215 هجري شمسي در تهران با انتشار پيش‌شماره نشريه مشهور به «کاغذ اخبار» در دوره صدارت حاجي‌ميرزا آغاسي ايرواني روزنامه‌نگاري به مفهوم امروزي بنياد گرفت.

اکنون در جامعه امروزي که رسانه‌هاي همگاني ديگر از راديو و تلويزيون گرفته تا اينترنت و ماهواره قدم به ميدان گذاشته‌اند و در روزگاري که انديشه و عقايد مردم تحت تأثير عوامل گوناگون و نفوذ مستقيم تمدن مصرفي قرار گرفته و ساختار زندگي خصوصي و اجتماعي به کلي دگرگون شده است ضرورت پيروي از منشور اخلاقي و حرفه‌اي در اين زمينه از جانب همه اصحاب رسانه بيشتر نمود مي‌کند تا در اثر غفلت از آن دچار آفت رويگرداني مخاطبان و دروغ‌گويي و بزرگنمايي و تحريف حقايق جامعه نشده و همچون سم مهلکي اعتبار و ساختار مستحکم هر مطبوعه‌اي را متلاشي نکند. (دانايي، 1392). بنابراين مديريت مطبوعات در قالب الگوهای جامع و استراتژيك ‌در صورتی که درست بکار گرفته شوند، ابزارهای کارآمدی هستند که می‌توانند مفاهیم و ارزشهای فرهنگي، تدوین و اجرای برنامه‌های استراتژیک مطبوعات، بکارگیری روشهای نوين‌سازي مطبوعات، یادگیری‌ اجتماعي و بهبود مداوم مطبوعات را نهادینه نمايد.
مدیریت یکی از مهمترین کوشش های انسانی است و همه مدیران در هر رده و سازمانی وظیفة بنیادی طراحی و پایا نگه داشتن محیطی را به عهده دارند که افراد در آن از راه همکاری و به گونه‌ای گروهی بتوانند مأموریتها و هدفهای برگزیده‌ای را به اجرا درآورند، مدیریت مطبوعات نیز دارای همین خصوصیات است، مدیران مطبوعاتی مانند مدیران دیگر سازمانها باید به اصول و پایه‌های مدیریت علمی آشنا بوده و بدانند که آنچه می‌تواند محیط سازمان را به سمت و سوی استانداردهای مطلوب بیش ببرد شناخت درست و علمی از مدیریت است.

مدیریت مطبوعاتی در حوزه مدیریت فرهنگی جای می‌گیرد و مدیران فرهنگی نیز مانند سایر مدیران باید راهکارهای موفقیت در مدیریت انسانی را شناخته و از آن بهره کافی ببرند در ضمن آنکه آنها باید بدانند در حوزة مدیریت منابع انسانی مدیریت افراد صاحب نظر در امور فرهنگی و بعضاً سیاسی – اجتماعی را به عهده دارند، افرادی که دارای اندیشه و افکار جدید و قابل طرح در سازمان برای پیشبرد اهداف سازمانی خویش هستند، مسلماً مدیریت بر این افراد اگر به شکل مدیریت مشارکتی باشد می‌تواند بهترین راهکار برای رساندن سازمان به اهدافش تلقی شود، از سويي آسیب‌شناسی يا بررسي نقاط ضعف مديريت، «فرآیند استفاده از مفاهیم و روشهای علوم رفتاری، به منظور تعریف و توصیف وضع موجود مديريت و یافتن راههایی برای افزایش اثربخشی آن می‌باشد. اما از آنجا که پایین بودن سطح بهره‌وری مديريت، فقط ناشی از اشکالات و نارسایی های عامل انسانی نیست، بلکه عوامل دیگری همچون سازماندهی نامناسب، ضعف نظام کنترل، نامناسب بودن فرآیندهای کاری و غیره نیز در این میان نقش دارند. متأسفانه بر اساس تحقیقات و تجربه به دست آمده از لحاظ تاریخی، کار رسانه‌ای در ایران صرفاً کار سیاسی تلقی شده و به عنوان یک کار حرفه‌ای بدان توجه نشده است. چنانچه این مسئله شامل انواعی از مطبوعات مثل مطبوعات ورزشی، علمی و… که هیچ ارتباط معناداری با مسائل سیاسی نیز ندارند مشهود است. مدیران مطبوعات، با به کارگیری مطبوعات به عنوان وسیله‌ای در جهت انتقال ایده‌ها و افکار سیاسی خود، اصول مدیریت یک سازمان فرهنگی و حرفه‌ای را به فراموشی سپرده و صرفاً به تبلیغ و توزیع عقاید سیاسی خود در سازمان می‌پردازند، مدیران مطبوعات با استفاده از رانتهای اقتصادی با بهانه‌های مختلف نسبت به اهداف سیاسی قدرت برتر حالت جانبدارانه گرفته و وظیفه اصلی خود را که انتقال اخبار صحیح، شفاف و جامع است به فراموشی سپرده‌اند.

اعتقاد بر اين است که یکی از دلایلی که تعداد مطبوعات تأثیرگذار، قدیمی و با صرفه اقتصادی در ايران و در رأس آن در استان اردبيل بسیار اندک است، مدیریت مطبوعاتي است که فرایند بکارگیری بهینه امکانات مادی، انسانی و تکنولوژیکی در جهت تولید، بازتولید و توزیع پیامهای هدفمند با هدف غایی اثرگذاری مطلوب بر مخاطبان ندارد. خیلی وقت است که مطبوعات استان اردبيل آن را فریاد می‌کشند. مدیریت بودجه، توجه به هزینه‌ها و درآمدها، تولید محتوای جذاب، رقابت با فضای مجازی، و داشتن سیاستگذاری درازمدت و هدفمند در مطبوعات استان اردبيل را نیز باید به این سیاهه اضافه کرد. از سويي آشنایی با ویژگی مخاطبان، به وجود آوردن جاذبه‌های جدید و طرحهای نو، در نظر گرفتن عوامل مؤثر بر تیراژ از جمله ظرفیت‌سازی از طریق انجام فعالیت‌های پر مخاطب، دادن جایزه به خریداران، انتخاب زمان توزیع و سرعت در توزیع همه از مواردی است که باید آنها را دوباره با دقت مرور کرد، زیرا همه به اقتصاد مطبوعات و فروش مربوط هستند. همچنین از دیگر موارد مرتبط با مديريت مطبوعات، نداشتن آگهی و تلاش نکردن برای جذب پشتیبان مالی و تبلیغاتی، نداشتن ضمیمه‌های موضوعی و افزایش ندادن تعداد صفحات در جشنواره‌ها است، لذا تغییرات مدیریتی در گستره‌های زمانی مختلف را باید دوباره با استفاده از راهبردهای مناسب ساماندهی کرد. با این وجود عوامل زیادی در حوزة اقتصاد رسانه مطرح است، زیرا غیبت احزاب و بازی کردن اجباری مطبوعات در نقش حزب، فقدان بنگاه مطبوعات، نبود مرکز مشاوره به دست اندرکاران مطبوعات، توزیع نامناسب مطبوعات در استان به دلیل نداشتن شرکتهای فعال توزیع واقعیتی پیداست.

همچنین انتشار نامرتب مطبوعات و صدور مجوزها بدون در نظر گرفتن شرایط تخصصی فرد و منتشر نشدن روزنامه در استان را می‌توان از دلایل دیگر برای کم رونقی دانست. ولی واقعیت این است که نداشته‌های استان، نیازهای مطبوعات را نه تنها برآورده نکرده، بلکه نیازهای مخاطب نیز تأمین نشده است و اگر مطبوعات را به گُل یا درختی ثمردارتشبیه کنیم، مديريت مطبوعات نتوانسته‌ در آرایش و پیراستن آن مانند باغبان که تخصصی از آن مواظبت می‌کند به آن بپردازد.